Kerken keren zich tegen radicaal-rechts: ‘Racistisch, antisemitisch en een bedreiging voor het geloof’
Luuk van den Einden

De Raad van Kerken ziet dat radicaal-rechts gedachtegoed kerkgemeenschappen binnensluipt. Daartegen nemen de aangesloten kerkgenootschappen voor het eerst samen stelling: “Kerkgangers mogen erop vertrouwen dat zij niet met racisme van medegelovigen geconfronteerd worden.”

“In de afgelopen jaren is de sympathie voor radicaal-rechts gedachtegoed toegenomen. We merken dat in de in de samenleving en in de kerken.” Dat schrijft de Raad van Kerken in de tekst De weg van discipelschap.

Dat de Raad van Kerken zich zo expliciet uitspreekt, is veelzeggend. Negentien kerkgenootschappen zijn bij de Raad aangesloten, waaronder de katholieke Kerk. In totaal vertegenwoordigt de Raad van Kerken zo’n vijf miljoen gelovigen.

‘Bedreiging’
Radicaal-rechts “is racistisch, antisemitisch en verheerlijkt masculiniteit. Het is een bedreiging voor democratie en rechtstaat, voor minderheidsgroepen en voor zwakkeren in de samenleving”, aldus de Raad. “Het is daarmee ook een bedreiging voor het christelijke geloof.”
Daar ligt een pijnpunt, want ook in geloofsgemeenschappen nemen warme gevoelens voor extreemrechtse ideeën toe, aldus de Raad van Kerken. Kerken moeten daar iets mee. Daarom uit de Raad in De weg van discipelschap niet alleen zijn zorgen, maar is de tekst ook bedoeld als praktische ‘handreiking’ voor hoe om te gaan met radicaal-rechtse ideeën en de mensen die die aanhangen.

Cultuurchristendom
Een van de dingen waar de Raad voor waarschuwt, is misbruik van cultuurchristendom. Cultuurchristenen zijn mensen die bijvoorbeeld christelijke waarden, overtuigingen of kunst waarderen zonder zelf gelovig te zijn. Op zich is daar niks mis mee, aldus de Raad van Kerken, maar er kan ook misbruik van worden gemaakt.
“Waardering voor de verworvenheden van de westerse christelijke cultuur kan een goede zaak zijn, maar mag niet gebruikt worden om het christelijke geloof in te zetten tegen mensen met een andere achtergrond. Dat kan niet alleen de band tussen broeders en zusters in Christus schaden, maar maakt van het christelijke geloof een afgod.”
“Ongeremde superioriteitsclaims verhinderen ook het moeilijke proces in de kerken om de schaduwzijden van het verbond van het Westen met het christendom onder ogen te zien, zoals het christelijke goedpraten van antisemitisme en slavernij”, schrijft de Raad.

Waarden uitdragen
Kerken moeten trouw blijven aan hun roeping, vindt de Raad van Kerken. Dat moeten ze doen door de dialoog met mensen met verschillende politieke overtuigingen aan te gaan, en door de christelijke waarden op een geloofwaardige manier uit te dragen.
Als iemand uit een christelijke gemeenschap lid is van een radicaal-rechtse organisatie, hoeft dat niet bij voorbaat tot uitsluiting te leiden, maar dat “moet wel aanleiding zijn tot gesprek en kritisch bevragen”.
“In individuele gevallen kunnen maatregelen gepast zijn tegen iemand die zijn racistische meningen uit blijft dragen. Deelname aan gewelddadige acties rond de komst van azc’s moet scherp worden veroordeeld. Bovenal moeten kerken een veilige plek voor iedereen zijn. Kerkgangers mogen erop vertrouwen dat zij niet met racisme van medegelovigen geconfronteerd worden.”

Als afsluiting biedt de Raad van Kerken een aantal praktische ideeën om een tegengeluid tegen radicaal-rechts gedachtegoed te laten horen. Dat kan bijvoorbeeld door contacten te leggen met christenen met een migratieachtergrond, en door samen te werken met niet-christelijke geloofsgemeenschappen, zoals moslims, joden en hindoes.

Durf mee te praten
Presentator, theatermaker en columnist Eveline van Rijswijk gaat bijzondere gesprekken aan over durf met onder anderen klimaatactivist Sam Schwencke, stuntvrouw Saskia Neville, schrijver Lieke Knijnenburg, arts Salih El Saddy en oorlogsfotograaf Eddy van Wessel.
Bezoek de redactie en laat je bijpraten over gezond leven door therapiekenner Lena Bril, durf te poseren bij de fotoredactie, durf te bewegen met de sportjournalisten, durf te proeven en bekijk korte films over durf. Kom meedebatteren over de zin en onzin van AI, je altijd aanwezige telefoon, over de durf die nodig is in tijden van autocraten als Donald Trump en over wat jij in deze tijd verwacht van journalisten.

Durf te ontmoeten
Presentator Eveline van Rijswijk spreekt over Durf als levenshouding.
Over Durf op je werk: schrijfster Lieke Knijnenburg vertelt hoe je ontkomt aan de dwang van steeds maar meer produceren, ook thuis.
De Iraaks-Nederlandse arts Salih El Saddy ging vrijwillig een maand in Gaza werken, vertelt met oorlogsfotograaf Eddy van Wessel wat we kunnen leren van Durf in de oorlog. 

Durf te doen
Ontmoet tussendoor de redacteuren van Trouw.
Durf daar te bewegen met de sportjournalisten en durf te proeven bij de receptencolumnist.
Durf vragen te stellen over zingeving.
Laat columniste, therapiekenner Lena Bril en de gezondheidsredacteuren je bijpraten over gezond (mentaal) leven.
Durf te poseren voor onze fotografen, bekijk unieke korte films over durf, 
bekijk hoe je liefde of vriendschap vindt buiten onpersoonlijke apps, of je durft te daten.

Durf te zien, te luisteren
Durf te debatteren over wat jij in deze tijd verwacht van journalisten: zowel met de hoofdredactie van Trouw als met de groep jonge lezers die de redactie bijstaat om nieuwe wegen te vinden.
Volg hoe de redactie live podcasts opneemt over durf in duurzaamheid, zingeving, (internationale) politiek;
durf kritische vragen te stellen.